In het Openbaar Bestuur (Kabinet, Staten-Generaal, Provincies, Gemeenten en Waterschappen) worden besluiten genomen die voor iedereen bindend zijn. Besluiten moeten om die reden dus het Algemeen Belang dienen en ten goede komen aan de samenleving als geheel. Toch is niet eenvoudig te duiden wat het algemeen belang dan precies inhoud en hoe je die belangen die daaraan ten grondslag liggen weegt.

Meerdere belangen

Het bepalen van het algemeen belang is het maken van een afweging tussen verschillende rechten, belangen en wensen die aanwezig zijn in de samenleving. Als een huis moet wijken voor een dijkverzwaring heb je immers de belangen én rechten van de eigenaar van het huis. Zijn huis zal moeten worden afgebroken, hij zal moeten verhuizen en zal daar vermoedelijk niet op zitten te wachten. Daar tegenover staat het belang van het in standhouden van de veiligheid van de dijk met hoog water. Van alle inwoners van het gebied waar de dijk bescherming tegen het water boor biedt. Ook zij hebben rechten en belangen in de vorm van bescherming tegen het water. Het Openbaar Bestuur moet al deze belangen wegen en bepalen welke belangen het zwaarste wegen en daarmee in het algemeen belang zijn. In het voorbeeld van de dijkverzwaring is het individuele belang van de huiseigenaar minder zwaarwegend dan het belang van de waterveiligheid en de overigen bewoners van het gebied.

De belangefanweiging in het voorbeeld van de dijkverzwaring is tamelijk overzichtelijk en eenvoudig. Het wordt complexer als belangen minder eenduidig te benoemen zijn. Hoe hou je bij het vaststellen van een nieuw bestemmingsplan voor een wijk rekening met de wensen en belangen van de toekomstige bewoners? Of; om een moreel gevoeliger thema te benoemen: in het geval van een abortus. Welk belang weegt dan zwaarder? Dat van de moeder of van het ongeboren kind?

Moraliteit

"Het algemeen belang is nu eenmaal iets wat een morele waardering is"((Tjeenk Willink, Filosofisch kwartet, HUMAN, s13A2 )) stelt Herman Tjeenk Willink. Het maken van een morele afweging is een ingewikkeld proces dat zich moeilijk in een lijstje laat afvinken. Daarom is er in het Openbaar Bestuur de volksvertegenwoordiging (De Staten-Generaal, Provinciale Staten, de gemeenteraad en het Algemeen Bestuur van het Waterschap) die besluiten neemt en de uitvoering er van door het dagelijks bestuur (Kabinet, colleges van Gedeputeerde Staten, burgemeester en wethouders en dijkgraaf en heemraden) controleert. In deze volksvertegenwoordigingen vindt deze morele weging plaats in het politieke debat. Of daar zou dit morele debat toch plaats moeten vinden.

Verschillende visies

Hoe je moreel tegen kwesties aankijkt verschilt van persoon tot persoon. Dat hangt af van bijvoorbeeld een levensbeschouwing of geloof. Van ervaringen die je in het leven hebt opgedaan of van anderen hebt gehoord. Van opvoeding en sociale omgeving waarin je woont of bent opgegroeid. Deze pluriforme veel kleurigheid in de samenleving is in toenemende mate te zien in het steeds groter wordende aantal politieke partijen. Vooral in de Tweede Kamer. In deze volksvertegenwoordigingen vindt het debat plaats en komen al deze meningen, visies en moraliteiten en wordt er gezocht naar consensus die voor iedereen acceptabel is. Tenminste, zo zou het moeten gaan.

Democratische meerderheid

Steeds vaker zie je dat het idee post heeft geval dat als de helft +1 voor een besluit is de demarcatie heeft besloten en het dus goed is. Want de meerderheid heeft gelijkt. Toch zou het niet zo moeten zijn. Want de meerderheid behoort in een democratie te beslissen met inachtneming van de rechten, wensen en belangen van de minderheid.

Soms is dat laatste geregeld in wetten. Zoals in het voorbeeld van de dijkverzwaring is er schadevergoeding, een vergoeding voor de eventuele onteigening en planschaderegelingen. Dan is met geld de geleden schade te vergoeden. Ingewikkelder wordt het bij een abortus. De gevolgen daarvan zijn immers niet te verzachten, te compenseren of ongedaan te maken. De wens van een minderheid die tegen abortus is zal dus worden weggestemd. Voor een goede weging van het algemeen belang is het dan noodzakelijk dat naar deze minderheid wordt gesluierd. Op welke punten er wél tegemoet kan worden gekomen aan hun wensen.

Draagvlak en vertrouwen

Als de wensen en belangen van de minderheid serieus genomen zijn in het besluitvormingsproces vergroot je het draagvlak voor besluiten zelfs onder de tegenstanders((Mindell, A. (2002). The Deep Democracy of Open Forums: Practical Steps to Conflict Prevention and Resolution for the Family, Workplace, and World. https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA63416197)). Draavlak voor besluiten zorgt voor rust in de samenleving en toenemend vertrouwen in het Openbaar Bestuur.

In een samenleving waarin het vertrouwen in de instituties afneemt en groepen mensen zich niet langer gehoord en vertegenwoordigd voelen is het zinnig na te denken of versterken van de algemeen belang afweging kan bijdragen aan vergroting van het draagvlak. Daarmee hangt dan wel samen dat het debat in de volksvertegenwoordiging ook juist daarover gaat. Over de moraliteit van het voorliggende vraagstuk en de positie die je als politicus daarin inneemt. Dat is een proces van steeds opnieuw doordenken waarom je een positie kiest en welke voor jou en jouw achterban relevante normen en waarden daarbij horen. Om Tjeenk Willink te herhalen is het een kwestie van morele waardering((Tjeenk Willink, Filosofisch kwartet, HUMAN, s13A2 )).